De meest voorkomende schade aan palletstellingen is aanrijdschade aan de staanders, gevolgd door verbogen liggers, doorbuiging door overbelasting en ontbrekende borgpennen. Elke schade verlaagt de draagkracht en kan bij verergering leiden tot instorten. Beoordeel schade daarom altijd tegen de norm NEN-EN 15635 en grijp op tijd in.
Een beschadigde palletstelling is geen cosmetisch probleem maar een veiligheidsrisico. Een enkele aanrijding kan de draagkracht van een staander meer dan halveren, terwijl de stelling er aan de buitenkant nog prima uitziet. In deze gids leest u per schadesoort hoe deze ontstaat, welke risico's eraan kleven, hoe u de schade herkent en wanneer u moet handelen. Meer over hoe dit soort schade uiteindelijk tot een instorting kan leiden, leest u in waarom magazijnstellingen omvallen.
Waarom schade aan palletstellingen serieus genomen moet worden
Een palletstelling draagt vaak tonnen aan goederen, pal boven de hoofden van uw medewerkers. Schade raakt daarom direct vier dingen:
- Veiligheid: een verzwakte stelling kan bezwijken, met kans op ernstig letsel en zelfs dodelijke ongevallen.
- Draagvermogen: staal dat is vervormd, verliest permanent een deel van zijn sterkte. De op het belastingbord vermelde last is dan niet meer veilig.
- Aansprakelijkheid: bij een ongeval met een bekende, niet herstelde schade staat u als werkgever juridisch zwak.
- Wetgeving: het Arbobesluit (artikel 7.4a) verplicht u arbeidsmiddelen in veilige staat te houden en periodiek te laten keuren.
De norm NEN-EN 15635 en de Nederlandse praktijkrichtlijn NPR 5055 geven het kader: schade wordt geclassificeerd met de kleurcodes groen, oranje en rood, en beoordeeld door een deskundige tijdens de stellinginspectie.
1. Aanrijdschade aan staanders
De meest voorkomende schade. Heftrucks, reachtrucks en handpompwagens raken de onderkant van de staanders bij het in- en uitrijden van pallets. Er ontstaan deuken, knikken en verbuigingen, meestal op heuphoogte of lager.
Risico: een verbogen staander verliest fors aan draagkracht en kan onder belasting knikken, met kans op instorten van de hele sectie.
Zo herkent u het:
- zichtbare deuken, knikken of verbuigingen onderin de staander;
- afgesleten of afgebladderde verf op de plek van de aanrijding;
- de staander staat niet meer recht ten opzichte van de vloer.
Actie: bij ernstige vervorming direct ontladen en afzetten (code rood). Een beschadigde staander wordt vervangen, niet rechtgebogen of gelast. Lichte vervorming binnen de grenswaarden mag onder voorwaarden blijven, mits gemonitord. Lees hoe u aanrijdschade herkent en wat de kleurcodes betekenen.
2. Verbogen of beschadigde liggers
Liggers (de horizontale balken waarop de pallets rusten) raken beschadigd door aanrijdingen bij het plaatsen van pallets of door verkeerd gebruik. Een verbogen ligger of een beschadigd inhaakpunt is een veelvoorkomende bevinding.
Risico: een beschadigde ligger of losgeraakt inhaakpunt kan de pallet laten vallen of de last onvoorspelbaar verdelen.
Zo herkent u het:
- zichtbare knik, deuk of scheefstand van de ligger;
- het inhaakpunt zit niet meer volledig vast in de staander;
- de ligger veert niet terug na het weghalen van de pallet.
Actie: een verbogen ligger met blijvende vervorming wordt vervangen. Blijft de vervorming binnen de tolerantie en verdwijnt die na ontlasten, dan volstaat monitoren. Bij twijfel: ontlasten en laten beoordelen.
3. Doorbuiging van liggers door overbelasting
Doorbuiging ontstaat wanneer liggers zwaarder worden belast dan waarvoor ze zijn berekend, of wanneer de configuratie is gewijzigd zonder herberekening. Een lichte doorbuiging onder last is normaal; blijvende doorbuiging is dat niet.
Risico: structurele overbelasting kan leiden tot bezwijken van de ligger of de staander. Het is samen met aanrijdschade een hoofdoorzaak van stellingfalen.
Zo herkent u het:
- liggers die zichtbaar doorhangen, ook na het weghalen van de last;
- pallets die zwaarder zijn dan het belastingbord toestaat;
- een configuratie die is aangepast terwijl het belastingbord de oude last vermeldt.
Actie: controleer of de belasting binnen de liggerlast en veldlast blijft. Blijvende doorbuiging betekent vervangen en de oorzaak (overbelasting) wegnemen. Reken na een configuratiewijziging de draagkracht opnieuw door.
4. Ontbrekende of losse borgpennen
Borgpennen (veiligheidspennen of -clips) zetten de liggers vast in de staander, zodat ze niet omhoog kunnen komen bij het uitnemen van een pallet. Ze raken kwijt bij het verhangen van liggers of gaan verloren door trillingen.
Risico: zonder borgpen kan een ligger bij het lossen omhoog schieten, waardoor de pallet en de last vallen.
Zo herkent u het:
- een of beide borgpennen ontbreken bij een liggerverbinding;
- de pen zit los, half ingedrukt of is vervangen door een verkeerd onderdeel;
- de ligger heeft speling in het inhaakpunt.
Actie: ontbrekende borgpennen zijn goedkoop en eenvoudig te herstellen: plaats direct de juiste, originele borgpen. Dit is een van de meest gevonden en snelst opgeloste gebreken.
5. Beschadigde of ontbrekende schoren
Schoren (de diagonale en horizontale verbindingen tussen de twee staanders van een frame) geven de stelling zijn stijfheid. Ze raken beschadigd door aanrijdingen of losgeraakte bevestigingen.
Risico: zonder intacte schoren verliest het frame stabiliteit en kan de stelling gaan zwabberen of knikken onder last.
Zo herkent u het:
- verbogen, geknikte of losgeraakte diagonaal- of horizontaalschoren;
- ontbrekende bevestigingsbouten bij de schoorverbindingen;
- zichtbaar bewegen van het frame bij belasten.
Actie: beschadigde schoren worden vervangen door originele onderdelen; losse bouten opnieuw aandraaien of vervangen. Bij ernstige schade de sectie ontlasten tot herstel.
6. Beschadigde voetplaten
De voetplaat verdeelt de belasting van de staander over de vloer en vormt het verankeringspunt. Aanrijdingen laag bij de grond of een slecht uitgelijnde staander beschadigen de voetplaat.
Risico: een verbogen of gescheurde voetplaat verdeelt de last niet meer goed en kan de verankering lostrekken, waardoor de staander instabiel wordt.
Zo herkent u het:
- verbogen, gescheurde of gedeukte voetplaat;
- speling tussen voetplaat en vloer;
- de staander staat niet meer vlak op de plaat.
Actie: een beschadigde voetplaat wordt beoordeeld door een deskundige. Afhankelijk van de ernst volgt herstel met een goedgekeurd systeem of vervanging van het staandergedeelte.
7. Losse of ontbrekende verankering
Palletstellingen horen met vloerankers (chemische of mechanische pluggen) aan de vloer te zijn bevestigd. Verankering raakt los door aanrijdingen, trillingen of doordat deze bij de opbouw simpelweg is vergeten.
Risico: zonder goede verankering kan een staander bij een aanrijding of onbalans kantelen, met kans op omvallen van de hele stelling.
Zo herkent u het:
- ontbrekende ankerbouten in de voetplaat;
- losse of half uitgetrokken ankers;
- de staander kan aan de voet bewegen.
Actie: ontbrekende of losse verankering direct herstellen met de juiste, gecertificeerde ankers. Dit is een veelvoorkomend en relatief eenvoudig te verhelpen gebrek.
8. Scheefstand van de stelling
Een stelling die uit het lood staat, is scheefgezakt of scheefgereden. Dit ontstaat door een oneffen vloer, een slechte opbouw of opeenvolgende aanrijdingen.
Risico: scheefstand vergroot de krachten op staanders en verankering en verlaagt de stabiliteit. Boven een bepaalde afwijking is de stelling niet meer veilig.
Zo herkent u het:
- de stelling helt zichtbaar over of staat niet haaks op de vloer;
- pallets liggen niet meer waterpas;
- er ontstaan spanningen en kraakgeluiden bij belasten.
Actie: laat de scheefstand meten en beoordelen door een deskundige. Overschrijdt de afwijking de toegestane tolerantie, dan volgt ontlasten en corrigeren van de opbouw of verankering.
9. Corrosie en roestvorming
Roest tast het staal aan en komt vooral voor in vrieshuizen, buitenopslag en vochtige omgevingen, of op plekken waar de coating is beschadigd door een aanrijding.
Risico: oppervlakteroest is meestal cosmetisch, maar diepe corrosie vermindert de materiaaldikte en daarmee de draagkracht.
Zo herkent u het:
- bruine roestplekken, vooral onderin en bij lasnaden;
- afbladderende coating met daaronder aangetast staal;
- putvorming (dieper wegvreten) in het metaal.
Actie: lichte oppervlakteroest bijwerken en monitoren. Bij diepe corrosie het onderdeel laten beoordelen en zo nodig vervangen. Pak ook de oorzaak (vocht, beschadigde coating) aan.
10. Gescheurde of beschadigde lassen
Lassen verbinden bijvoorbeeld de voetplaat met de staander. Door overbelasting, aanrijding of materiaalmoeheid kunnen deze lassen scheuren.
Risico: een gescheurde las bij een dragend onderdeel is een ernstig gebrek. De verbinding kan het plotseling begeven onder last.
Zo herkent u het:
- zichtbare scheuren of haarscheurtjes in of naast de lasnaad;
- roestsporen die uit een scheur lopen;
- speling of beweging bij een gelaste verbinding.
Actie: een gescheurde las bij een dragend onderdeel is doorgaans code rood: direct ontladen en het onderdeel vervangen. Zelf bijlassen is niet toegestaan zonder deskundige beoordeling en berekening.
Praktijkvoorbeeld: een verbogen staander tijdens de jaarkeuring
Tijdens een jaarlijkse stellinginspectie in een distributiecentrum loopt de keurmeester gang C af. Bij een hoekstaander langs de hoofdrijroute meet hij een verbuiging die ruim boven de grenswaarde uitkomt. De aanrijdbeveiliging ernaast is opzijgedrukt, een teken dat hier recent een heftruck is aangereden. De medewerkers hadden de deuk wel gezien, maar dachten dat de stelling het “nog wel hield”.
De keurmeester classificeert de staander als code rood. De sectie wordt nog diezelfde ochtend ontladen en met afzetlint afgezet. In het rapport staat de bevinding met foto, meetwaarde en het advies: staandergedeelte vervangen door een origineel onderdeel, niet rechtbuigen. Twee weken later is het onderdeel vervangen en wordt de sectie herbeoordeeld en vrijgegeven. Kosten van het onderdeel: een fractie van wat een ingestorte sectie met letsel en stilstand had gekost.
Checklist: dagelijkse visuele controle
Een goede stelling begint bij de dagelijkse oplettendheid op de vloer. Loop deze punten regelmatig langs, en meld elke afwijking direct bij de PRSES:
- Zijn er deuken, knikken of verbuigingen in staanders (vooral onderin)?
- Staan alle staanders recht en vlak op hun voetplaat?
- Zitten de liggers goed vast en zijn alle borgpennen aanwezig?
- Hangen liggers door, ook zonder pallet erop?
- Zijn schoren en bevestigingsbouten heel en compleet?
- Is de verankering aan de vloer intact?
- Staat de stelling recht, zonder zichtbare scheefstand?
- Zijn de belastingborden aanwezig, leesbaar en actueel?
- Is de aanrijdbeveiliging op hoekstaanders en doorgangen nog op zijn plek?
- Ziet u roest, scheuren in lassen of andere materiaalschade?
Overzichtstabel: ernst en actie per schade
| Schade | Risico | Direct buiten gebruik? | Inspectie nodig? |
|---|---|---|---|
| Aanrijdschade staander | Hoog | Ja bij ernstige verbuiging | Ja |
| Verbogen ligger | Hoog | Ja bij blijvende vervorming | Ja |
| Doorbuiging door overbelasting | Hoog | Ja bij blijvende doorbuiging | Ja |
| Ontbrekende borgpen | Middel | Nee, direct herstellen | Signaleren |
| Beschadigde schoren | Hoog | Ja bij ernstige schade | Ja |
| Beschadigde voetplaat | Middel tot hoog | Afhankelijk van ernst | Ja |
| Losse verankering | Hoog | Nee, direct herstellen | Ja |
| Scheefstand | Hoog | Ja bij overschrijding tolerantie | Ja |
| Corrosie | Laag tot hoog | Alleen bij diepe corrosie | Ja bij twijfel |
| Gescheurde las | Zeer hoog | Ja, direct | Ja |
Deze tabel is een richtlijn. De definitieve beoordeling, met meetwaarden en kleurcodes, hoort bij een deskundige keurmeester tijdens de stellinginspectie. Bekijk ook de kosten van een inspectie.
Conclusie
Schade aan palletstellingen is onvermijdelijk in een druk magazijn, maar de gevolgen zijn goed te beheersen. De sleutel is vroeg herkennen: aanrijdschade, verbogen liggers, doorbuiging en losse borgpennen zijn met een geoefend oog prima te signaleren tijdens een dagelijkse ronde. Meld en beoordeel elke afwijking op tijd, en grijp in volgens de kleurcodes van NEN-EN 15635.
Een dagelijkse visuele controle vangt veel op, maar vervangt niet de jaarlijkse deskundige keuring. Alleen een gecertificeerde keurmeester kan de ernst objectief meten, de schade classificeren en vastleggen in een rapport dat tegelijk uw wettelijke bewijsstuk is. Zo houdt u uw magazijn veilig, voldoet u aan het Arbobesluit en voorkomt u de veel hogere kosten van een instorting. Wie in dat uiterste geval aansprakelijk is, leest u in wie is aansprakelijk bij een instorting van een magazijnstelling.